Twórcą idei uniwersytetów ludowych był Mikołaj Fryderyk Seweryn Grundtvig, duński pastor, filozof, poeta, historyk, działacz społeczny. Jego myśli filozoficzne i pedagogiczne zaowocowały utworzeniem w XIX – wiecznej Dani szkół eksperymentalnych dla dorosłych, tzw. ”szkół dla życia”. Pierwsze uniwersytety ludowe powstawały z myślą umożliwienia edukacji tym, którzy wcześniej nie mieli takiej szansy. Placówki te odkrywały wartość i wielki potencjał tkwiący w kulturze ludowej, ale również były ogniskami krzewienia myśli nowoczesnych, demokratycznych. Wyrastały z rzeczywistych potrzeb i pomagały w rozwoju osobistym, społecznym i zawodowym. Nauka w uniwersytecie ludowym wg grundtvigiańskiej pedagogii ma nieść pomoc, dodawać wiary, odkrywać i rozwijać pasje. Proces ten możliwy jest jednak poprzez wewnętrzne zaangażowanie w zdobywanie wiedzy, poprzez działanie i emocje. Oceny, egzaminy i dyplomy to sprawa mało istotna. Wręcz niepotrzebna. Formuła uniwersytetów ludowych związana jest ściśle z budowaniem dialogu, współpracy i porozumienia. Indywidualizm idzie tu w parze ze społecznym i kulturowym kontekstem edukacji. Formy działania nie zawężają się w nich do kursów, są one również centrami kultury w środowisku lokalnym. Organizują akcje społeczne, wystawy, koncerty, wykłady, warsztaty, spotkania autorskie.
Nadbałtycki Uniwersytet Ludowy nawiązuje do duńskich (skandynawskich) tradycji oświatowych. Idea Grundtviga zakłada odejście od autorytarnego podejścia w relacji uczeń-nauczyciel czemu dodatkowo sprzyja wspólne mieszkanie w nowo wybudowanym budynku NUL-u. Ważny jest czas spędzony razem, wymiana myśli, wspólne śpiewanie. W oparciu
o zasady zaczerpnięte od naszego partnera Kaszubskiego Uniwersytetu Ludowego z Wieżycy chcemy działać tak, aby maksymalizować pożyteczny wpływ uczestnictwa w zajęciach na słuchacza (ukierunkowanie na jednostkę), ale także oddziaływać i kreować silne i aktywne społeczeństwo obywatelskie, oddziaływać na społeczność lokalną wg. zdiagnozowanych potrzeb i oczekiwań. Oprócz kompetencji społecznych istotne w procesie edukacji NUL jest rozwijanie kompetencji w zakresie podstawowych technologii IT oraz zawodowych, ukierunkowanych na zachowanie tradycji i rzemiosła Nordy.
Miejsce działalności NUL-u to północne Kaszuby. Określenie „NORDA” stosowane na co dzień przez mieszkańców w opisie miejsca zamieszkania (NORDA to Północne Kaszuby), pokazuje silną tożsamość obszaru będącą wynikiem wielowiekowej interakcji pomiędzy nadmorskim terenem oraz społecznością ukształtowaną przez wpływ morza. Przekazywane z pokolenia na pokolenie więzi emocjonalne, wykształcone pomiędzy społecznością i miejscem egzystencji, rozpatrywać należy w kategorii zasobu lokalnego stanowiącego niematerialny przejaw kapitału ludzkiego. Jest to zasób istotny, ponieważ może wpływać na wiele aspektów rozwoju lokalnego, który uwarunkowany jest wykorzystaniem „lokalnych zasobów rozwoju”o charakterze materialnym (infrastruktura) oraz niematerialnym (wiedza, tradycja). Obszar posiada silną tożsamość terytorialną, co w procesie zmian cywilizacyjnych, globalizacji wymaga wieloaspektowych działań na rzecz zachowania wartości społecznych, poczucia przynależności i utożsamiania się z terytorium, gotowości i chęć do promowania zasobów.
Znaczny napływ ludności w ostatniej dekadzie może powodować, zgodnie z teorią o zależności pomiędzy rozwojem demograficznym, a wzrostem gospodarczym, pozytywny wpływ na rozwój, gospodarkę obszaru, natomiast zróżnicowanie trendów wewnątrz obszaru oraz niekorzystne zmiany w strukturze ludności są niewątpliwie dużym wyzwaniem dla obszaru. Dodatkowo sektor rybacki, do niedawna główne miejsce pracy na obszarze zanika, od 2005 do 2020r o 50% zredukowano liczbę kutrów rybackich, a wraz z tym z zawodu odeszła znaczna liczba rybaków (dane: Morski Instytut Rybacki). Wraz z odchodzeniem rybaków zanika etos pracy rybaka, specyficzna kultura, zwyczaje, rzemiosło, likwidowane są miejsca pracy. Inny problem obszaru to sezonowa turystyka, która generuje bierność poza sezonem oraz negatywne skutki społeczne (problem uzależnień, bierność społeczną itp.)
Działania NUL spełniają założenia M.Grundtviga, ukierunkowane są i dążyć będą do stworzenia miejsca/przestrzeni spotkań ludzi, dorosłych mieszkańców. Działania ukierunkowane będą na budowanie partnerskich relacji, dobrej atmosfery i poczucia sprawczości. NUL to miejsce spotkań, szkoleń, kursów, warsztatów, miejsce obcowania z kulturą i sztuką, a także przestrzeń do rozwoju edukacji obywatelskiej. To też miejsce kładące nacisk na pielęgnowanie i zachowanie tradycji regionalnych i lokalnych.
Refleksja Karla Kristiana Ægidiusa – wieloletniego profesora Wolnej Szkoły Nauczycielskiej
w Ollerup (Den Frie Lærerskole i Ollerup).
„Instytucja szkoły dla życia powinna być miejscem gdzie z jednej strony jest domowa
i bezpieczna atmosfera, a z drugiej strony (jest) intelektualne, edukacyjne wyzwanie dla każdego z uczestników. Pomimo tego, że uczestnicy różnią się pod względem pozycji, perspektyw, życiowych doświadczeń.. wszyscy oni powinni spotykać się i chcieć być razem
z innymi, którzy mają takie samo pragnienie rozwoju i nauki dla własnej korzyści.”
„Szkoła dla życia postrzega każda osobę jako wyjątkową i posiadającą wyjątkowe potrzeby
i umiejętności. W celu zaspokojenia tych potrzeb oraz rozwoju tych umiejętności, szkoła dla życia powinna skupi się przynajmniej na trzech wymiarach:
- egzystencjonalny, który obejmuje radzenie sobie z problemami osobistymi, tożsamości każdej osoby, zrozumienia jej położenia życiowego
- praktyczny, który zawiera w sobie nabywanie wiedzy i umiejętności
- polityczny, który oznacza, że każdy uczeń powinien być świadomy mechanizmów społecznych, w jakiś sposób decyduje się o różnych rzeczach, jak można uczestniczyć w decydowaniu o politycznych kwestiach dotyczących społeczeństwa.”
Z filmu:
- nieautorytatywny system edukacji
- holistyczna sytuacja pedagogiczna
- jednostka otrzymuje nieustająca szansę aby siebie rozwijać i uczestniczyć w procesie społecznym
